เทพพิทักษ์ 4 ทิศ

posted on 29 Apr 2007 17:13 by cutieparade in Other-Mythology

นับแต่โบราณกาล ชาวจีนได้มอบน่านฟ้าทั้งสี่ทิศไว้ภายใต้การคุ้มครองของสัตว์เทพทั้งสี่ อันได้แก่ มังกรเขียว เสือขาว หงส์แดง และเต่าดำ ดังคำกล่าวที่ว่า "ซ้ายมังกรเขียว ขวาเสือขาวครอง หงส์แดงนำหน้า เต่าดำสถิตยังเบื้องหลัง" พัฒนาการของแนวคิดความเชื่อดังกล่าวมีความสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับศาสตร์พยากรณ์และคติความเชื่อในลัทธิเต๋าของชาวจีนที่สืบทอดมานานนับพันปี

ชาวจีนโบราณแบ่งท้องฟ้าออกเป็น 4 ส่วน คือ ตะวันออก ตก เหนือและใต้ จากการสังเกตหมู่ดาวบนท้องฟ้า จับกลุ่มทิศทางการเรียงตัวของหมู่ดาวเทียบเข้ากับลักษณะของคน สัตว์หรือรูปลักษณ์ในตำนานตามความเชื่อของตน โดยให้ทิศตะวันออกแทนกลุ่มดาวมังกรเขียว (จากตำนานการปรากฏขึ้นของจักรพรรดิเหลืองทางทิศตะวันออก) ตะวันตกแทนกลุ่มดาวเสือขาว ทิศใต้แทนกลุ่มดาวหงส์แดง และทิศเหนือแทนกลุ่มดาวเต่าดำ แต่ละทิศครองดาว 7 ดวง (รวม 28 ดวง)

ภายในสุสานยุคจั้นกั๋ว(ราว 433 ปีก่อนคริสตศักราช) แห่งหนึ่งในมณฑลหูเป่ย ได้มีการขุดพบภาพวาดของหมู่ดาว 28 ดวงกับมังกรเขียวและเสือขาวบนฝาของภาชนะเคลือบใบหนึ่ง ซึ่งบอกเราว่าการกำหนดเรียกหมู่ดาวบนท้องฟ้าได้เกิดขึ้นก่อนหน้าเวลานี้อีกนานนัก
สัตว์เทพทั้งสี่ต่างยึดครองน่านฟ้าทั้งสี่ทิศ กลายเป็นตัวแทนของทิศทั้งสี่ จนกระทั่งการศึกษาว่าด้วยศาสตร์แห่งธาตุทั้งห้า และภูมิพยากรณ์ (ฮวงจุ้ย อินหยาง เป็นต้น) เป็นที่แพร่หลาย สัตว์เทพทั้งสี่และดวงดาวทั้ง 28 เป็นที่รู้จักในฐานะของ "เทพเจ้าผู้พิทักษ์" ตำหนักและสิ่งปลูกสร้างในวังหลวง ได้รับการประดับตกแต่งเป็นลวดลายของสัตว์เทพทั้งสี่ ส่วนประตูทางทิศเหนือของวังหลวงมักได้ชื่อว่า ประตูเสวียนอู่ (เต่าดำ) เนื่องจากหงส์แดงแทนสัญลักษณ์ของไฟ ขณะที่สถาปัตยกรรมโบราณของจีนล้วนแต่สร้างด้วยไม้ จึงมักไม่ปรากฏรูป แต่จะปรากฏในเชิงสัญลักษณ์อยู่บนกำแพง (ทาสีแดง)แทน

เมื่อถึงสมัยฉินและฮั่น สัตว์เทพทั้งสี่ก็เป็นที่ยอมรับกันทั่วไปในฐานะตัวแทนของฤดูกาลและสีสันทั้งสี่ ในช่วงเวลาดังกล่าว สัตว์เทพทั้งสี่ได้ปรากฏในศาสตร์วิทยาการของจีนหลากหลายสาขา อาทิ ดาราศาสตร์ ภูมิศาสตร์ และการทหาร ดังเช่นในตำราพิชัยสงครามบทหนึ่ง ได้กล่าวถึงการกำหนดทิศทางเดินทัพไว้ว่า "การเคลื่อนทัพนั้น ซ้ายเป็นมังกรเขียว ขวาเสือขาว ทัพหน้าคือหงส์แดงและเต่าดำคุมหลัง บัญชาการจากเบื้องบน นำปฏิบัติสู่เบื้องล่าง" เนื่องจากผู้คนในสมัยนั้นต่างคุ้นเคยกับตำแหน่งของ!เทพทั้งสี่เป็นอย่างดี ภายหลังจึงได้รับการประยุกต์ให้กลายเป็นสัญลักษณ์ของธงนำทัพไป

ต่อเมื่อศาสนาเต๋ารุ่งเรืองขึ้น มังกรเขียว เสือขาว หงส์แดงและเต่าดำในฐานะเทพเจ้าผู้คุ้มครองมนุษย์ต่างมีความสำคัญขึ้น ถูกยกให้มีความเป็นมนุษย์ยิ่งขึ้น ต่างมีชื่อเรียกเป็นมนุษย์ และต่อมาอีกไม่นาน เทพเสวียนอู่หรือเต่าดำก็โดดเด่นขึ้นในฐานะของ "เจินอู่" ปรมาจารย์เต๋าผู้สำเร็จมรรคผล ส่วนหงส์แดงเป็นเทพที่มีบทบาทแยกออกมาเป็นเอกเทศ ขณะที่มังกรเขียวและเสือขาวกลายเป็นเทพทวารบาลผู้รักษาประตูทางเข้าสู่มรรคาแห่งเต๋า


มังกรฟ้า (青龍)

เทพอสูรแห่งทิศตะวันออก ตัวแทนแห่งฤดูใบไม้ผลิ สีประจำคือสีฟ้า (หรือเขียว) เป็นอสูรธาตุไม้ แสดงถึง คุณงามความดี ความเหมาะสม ความสงบสุขและมั่นคงของบ้านเมือง (ควบคุมดินฟ้าอากาศ และ เป็นสัญลักษณ์แห่งจักรพรรดิ) มักถูกใช้เป็นขั้วตรงข้ามกับ หงส์แดง (ซึ่งเป็นตัวแทนแห่งจักรพรรดินี ตามความเชื่อของญี่ปุ่น)

หงส์แดง (朱雀)

(จูเชว่ ใน ภาษาจีน ซูซาคุ ในภาษาญี่ปุ่น หรือ จู จัก ในภาษาเกาหลี) เทพอสูรแห่งทิศใต้ ตัวแทนแห่งฤดูร้อน สีประจำคือสีแดง เป็นอสูรธาตุไฟ ถูกจับคู่กับมังกรฟ้า ในฐานะความสมดุลตามธรรมชาติ ความสุขในการสมรสเป็นทั้งผู้ให้และผู้รับ แสดงถึงความรู้ หงส์แดงถูกสื่อผ่านขนสีเพลิงที่ส่องสว่าง พร้อมกับเสียงขับขานอันน่าหลงใหล ซึ่งจะปรากฏตัวในยามมงคลเท่านั้น ซึ่งในพระราชวังของญี่ปุ่นมีรั้วที่สร้างสิริมงคลอย่าง ซูซาคุมง หรือ รั้วหงส์แดง ด้วย

พยัคฆ์ขาว (白虎)

(ไป๋หู่ ในภาษาจีน เบียคโกะ ในภาษาญี่ปุ่น หรือ แบค โฮ ในภาษาเกาหลี) เทพอสูรแห่งทิศตะวันตก ตัวแทนแห่งฤดูใบไม้ร่วง เป็นอสูรธาตุโลหะ ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับหลุมศพตามตำราจีน จากเหตุการณ์พิธีศพ ของจักรพรรดิจีน สัญลักษณ์ของธาตุโลหะถูกเปรียบเทียบให้เป็นตัวแทนของ เทพอสูรพยัคฆ์กำลังก้มเคารพศพของจักรพรรดิ พยัคฆ์ขาวเป็นเทพอสูรแห่งการปกป้อง การคุ้มครอง เป็นราชาแห่งสรรพสัตว์ทั้งปวง รวมถึงเป็นราชันย์แห่งขุนเขาด้วย เครื่องประดับหยกที่ทำเป็นรูปเสือก็ถือว่าเป็นสัญลักษณ์ของการรบและการทหารด้วย นอกจากเสือจะเป็นเทพอสูรที่คอยขับไล่เหล่าศัตรูของจักรพรรดิจีน แล้วยังคอยขับไล่ภูตผีปีศาจไม่ให้เข้ามาทำลายบ้านเมืองอีกด้วย

เต่าดำ (玄武)

(เฉวียนอู่ ในภาษาจีน เกนบุ ในภาษาญี่ปุ่น หรือ ฮยุน มู ในภาษาเกาหลี) เทพอสูรแห่งทิศเหนือ ตัวแทนฤดูหนาว เป็นอสูรธาตุน้ำ (ในบางครั้งรวมธาตุดินเข้าไปด้วย) เทพอสูรตัวนี้ถูกสื่อออกมาในรูปของเต่าสีดำที่ถูกพันรอบด้วยงู เป็นสัญลักษณ์แห่งศาสนาพุทธ ความศรัทธา อายุยืนยาว ความสุข มีความเชื่อว่าถ้าเทพอสูรเต่าอายุถึง หนึ่งพันปี จะสามารถพูดภาษาคนและทำนายเหตุการณ์อนาคตได้ กล่าวกันว่ากระดองของเต่าสื่อถึงหลังคาแห่งจักรวาล เทพอสูรตัวนี้มีสัญลักษณ์เป็นเต่า และมีสีดำ รวมถึงประจำทิศเหนือซึ่งถือว่าเป็นทิศที่ไม่ค่อยมงคลสำหรับชาวจีน ก็เพราะ คำว่าเต่าในภาษาจีน มีความหมายในแง่ลบ

มังกรทอง (黃龍) หรือ ฮวงหลง

ในบางตำราเป็นตัวแทนของ ธาตุดิน และประจำอยู่จุดศูนย์กลางของสวรรค์

ตามตำราของญี่ปุ่น เทพอสูรทั้ง 4 เป็นตัวแทนของธาตุของศาสนาพุทธตามตำราญี่ปุ่น โดยที่

  • มังกรฟ้า - ธาตุน้ำ
  • หงส์แดง - ธาตุไฟ
  • พยัคฆ์ขาว - ธาตุลม
  • เต่าดำ - ธาตุดิน
  • จุดศูนย์กลาง - ความว่างเปล่า

Comment

Comment:

Tweet

ขอบคุณมากๆ ค่ะ

#6 By - w i k i - on 2007-05-08 01:22

ขอเสริม (บ้าง) ครับ ในฐานะที่แอบตามบล็อกวิกิมานานแล้วตั้งแต่แรกเริ่ม (เพราะชอบเรื่องเทพนิยายเป็นทุนเดิม)

ตามตำราฮวงจุ้ยก็ระบุถึงสัตว์ทั้ง 4 เช่นกันครับ ในยันต์ผังเต่า (ยันต์รูปเต่าที่ระบุถึงผังคร่าวๆ ของบ้าน เช่นหัวเต่าคือหน้าบ้าน หางเต่าคือท้ายบ้าน) ก็ระบุว่า ทิศหัวเต่าคือทิศของหงแดง และทิศหางเต่าก็คือทิศของเต่าดำครับ ส่วนมังกรและเสือก็อยู่ขวาและซ้ายของบ้าน

ในคติจีนโบราณ ถือว่า ซ้ายใหญ่กว่าขวาครับ ถ้าอ้างอิงจากสามก๊ก จะเห็นได้ว่า โจโฉสร้างปราสาทริมน้ำเจียงโห ก็ได้สร้างปรัศว์มังกรขึ้นด้านซ้าย หงด้านขวา และข้อสังเกตอีกอย่างคือ กษัตริย์จีนนิยมผินพระพักตร์ไปทางด้านใต้ครับ

นี้ก็เป็นคำอธิบายที่ได้พบเห็นมาน่ะครับ จึงยกตัวอย่างเพื่อตอบคำถามที่ถามไว้ ถ้าใครเห็นอะไรที่น่าจะเป็นมูลเพื่อให้ความรู้อีกก็นำมาบอกกล่าวกันได้ครับ

#5 By +:~: - Chocohime - :~:+ on 2007-05-07 23:12

อาจจะเป็นมุมมองต่างกันมั้งค่ะ (แหะ ไม่แน่ใจ) ตามในรูปบนสุด ถ้ามองจากทิศเหนือ ก็จะถูกต้องตาม "ซ้ายมังกรเขียว ขวาเสือขาวครอง หงส์แดงนำหน้า เต่าดำสถิตยังเบื้องหลัง"

แต่ถ้ามองจากทิศใต้ ก็จะเป็นตามที่บรรยายไว้


ถ้ามองจากคำกล่าวนี้ "การเคลื่อนทัพนั้น ซ้ายเป็นมังกรเขียว ขวาเสือขาว ทัพหน้าคือหงส์แดงและเต่าดำคุมหลัง บัญชาการจากเบื้องบน (อาจหมายถึงคุณเต่าบัญชา) นำปฏิบัติสู่เบื้องล่าง (นำสู่หงส์แดงเบื้องล่าง ซึ่งอยู่ทัพหน้า)"

-- ขอบคุณที่ติงมานะคะ ข้อมูลหลายแหล่งอาจจะไม่ตรงกัน ขออภัยด้วยค่ะ

#4 By - w i k i - on 2007-05-03 01:02

ขอบคุณครับ ให้ความรู้ดีมากเลยครับ แต่ว่า...ขอติงนิดได้ไหมครับ ตรงนี้ครับ
ซ้ายมังกรเขียว ขวาเสือขาวครอง หงส์แดงนำหน้า เต่าดำสถิตยังเบื้องหลัง<-------ตามประโยคนี้นั่นหมายความว่า มังกรอยู่ทิศตะวันตก เสือขาวอยู่ทิศตะวันออก เหนือคือหงส์ไฟและเต่าดำอยู่ทิศใต้ ซึ่งมันขัดแย้งกับเนื้อหาในสัตว์เทพแต่ละตัวนะครับ ผมจะเรียบเรียงจากที่คุยเขียนให้นะครับ
มังกรฟ้า เทพอสูรแห่งทิศตะวันออก, หงส์แดง เทพอสูรแห่งทิศใต้, พยัคฆ์ขาว เทพอสูรแห่งทิศตะวันตก, เต่าดำเ ทพอสูรแห่งทิศเหนือ
มังกรขวามือ, เสือขาวซ้ายมือ เต่าดำหน้าและหงส์ไฟหลัง...ซึ่งตำราที่ผมเคยอ่านก็ได้ว่าไว้แบบนี้ครับ เลยไม่รู้จริงๆว่าส่วนไหนถูกกันแน่ (ผมอ้างอิงจากตำราจีนโบราณน่ะครับ)
ไม่ได้มาเถียงเพื่อบอกว่าใครผิดใครถูกนะครับผมเพียงแค่อยากรู้ความจริง (หัวดื้อ) เท่านั้นเอง แหะๆ
ชอบมากค่ะ
หนัง-การ์ตูน หลายๆ เรื่องก็อ้างอิงจากตำนาน
เหล่านี้แหล่ะนิ ^^

#2 By tifa_redeye on 2007-04-29 22:12

เอ่อ ไปๆมาๆชักรู้สึกเหมือนเบลเบรด -*-
ชอบเรื่องเกี่ยวกับเทพพิทัษ์ไรเงี้ย มากๆเลยครับ
สู้ต่อไปครับ อิอิ

#1 By ~Daddy Crow~ on 2007-04-29 20:10